عوامل موثر بر پاسخ گاوها به درمان ورم پستان
عدم پاسخ دهی به درمان ورم پستان یکی از مشکلات رایج در بسیاری از دامداری ها بوده و عوامل متعددی می تواند در این زمینه تاثیر گذار باشد.
با دانستن این عوامل خطر ، عدم پاسخ دهی دام به درمان ورم پستان به حداقل رسیده و حتی می تواند به یافتن روش درمانی کارآمد نیز کمک کند.
ورم پستان یکی از رایج ترین و هزینه بردارترین بیماری های گاو شیری در جهان است.
این بیماری به طور رایج توسط داروهای آنتیبیوتیکی حاوی آموکسیلین، پنیسیلین، سفالوسپورین و غیره درمان می شود.
در اینجا به توضیح عواملی می پردازیم که در درمان این بیماری نقش دارند.
عوامل حیوانی
۱-نژاد
گاوهای نژاد فریزین در مقایسه با نژادهای شیری با تولید پایین تر و در شرایط محیطی یکسان نسبت به عفونت مستعدتر بوده و به درمان ورم پستان پاسخ کمتری می دهند.
فاکتورهای ژنتیکی از جمله پاسخ التهابی سیستمیک ، بیشتر بعد از زایش، میزان پایین تر ایمنوگلوبولین ها و دیگر پروتئین های مرتبط با سیستم ایمنی در آغوز گاوهای فریزین می تواند در این تفاوت عملکرد دخیل باشد.
۲- وضعیت عمومی گاو
گاوهای بیمار یا دیهیدراته ، گردش خون ضعیف تری دارند.
این موضوع می تواند بر روند طبیعی توزیع داروها در بدن، پاسخ دهی و میزان دفع آنها تاثیر گذار باشد.
بنابراین بیماری های قبلی می تواند موجب طولانی شدن درمان ورم پستان در دام ها شود.
۳- تاریخچه عفونت
در گاوهایی با سابقه ورم پستان به دلیل تاثیرات منفی بیماری بر روی سیستم پستانی، تضعیف عروق و در نتیجه اختلال در توزیع دارو، ممکن است میزان پاسخ دهی به درمان کاهش یابد.
طبق بررسی های یک مطالعه شامل ۱۴۳ مورد ورم پستان بالینی، در گاوهایی که برای اولین بار در زمان شیردهی فعلی تحت درمان قرار گرفتند ۷ برابر بیشتر احتمال بهبود داشته و همچنین در این دام ها ۱۱ برابر احتمال بروز مجدد بیماری نسبت به گاوهایی با سابقه قبلی ورم پستان کمتر مشاهده شد.
عومل موثر بر بافت پستان
برخی از فاکتورهای مرتبط با غدد پستانی و سلامت آن می تواند علت عدم پاسخ به درمان ورم پستان باشد.
۱-عفونت های کانال سرپستانک
روش های استاندارد تجویز داروی آنتی میکروبیال داخل پستانی در سرپستانک آلوده یا بعنوان درمانی برای گاوهای خشک، لزوماً عفونت کانال سرپستانک را از بین نمی برد.
میکروارگانیسم های ایجاد کننده ورم پستان (MCOs) در کانال سرپستانک ذخیره شده و به عنوان مخزن بالقوه برای عفونت بعدی غده پستانی عمل می کنند.
پس از اعمال داروی آنتی میکروبیال، عفونت مجرای سرپستانک موجود، ممکن است باعث تسهیل ایجاد یک عفونت جدید و شدیدتر شدن و یا منبعی برای عفونت مجدد باشد.
۲-نکروز بافت پستان
نکروز بافت پستان و تشکیل آبسه ممکن است تا حدی مانع از انتشار داروها و پماد های داخل پستانی از طریق فشرده کردن یا انسداد سیستم مجرای شیر شود.
بنابراین انتشار داروهای آنتی میکروبیال در سراسر غده پستانی مختل می شود.
به همین دلیل اطمینان از تماس صحیح دارو با میکروارگانیسم های ایجاد کننده ورم پستان به ویژه هنگامی که دارو و پمادها از طریق پستان تجویز می شوند اغلب بسیار دشوار است.
پیشنهاد شده است که تجویز سیستمیک دارو های آنتی میکروبیال می تواند بروز این اختلال را کاهش دهد.
(داروی سیستمیک دارویی است که از راه هایی مانند خوراکی یا تزریقی وارد کل بدن شده و اثرات خود را در کل بدن اعمال می کنند).
۳-تعداد سرپستانک آلوده
اگر تعداد سرپستانک آلوده بیشتر باشد شانس کمتری برای درمان گاو وجود دارد.
اگر تمام سرپستانک ها درمان نشود، احتمال بروز مجدد عفونت و سرایت از سایر سرپستانک های آلوده به سرپستانک های درمان شده وجود دارد .
موقعیت سرپستانک ها نیز فاکتوری کلیدی است، اغلب سرپستانک عقبی نرخ درمان پایین تری را نشان می دهند.
به طور کلی، سرپستانک عقبی به علت حجم بیشترشان نسبت به سرپستانک های جلویی خطر آلوده شدن بیشتری دارند، که این موضوع می تواند درمان را تحت تاثیر قرار دهد.
عوامل تغذیه ای
تغذیه تاثیر مستقیم و غیر مستقیم بر عملکرد سیستم ایمنی و حساسیت به ورم پستان دارد.
برخی از مواد مغذی در صورت کمبود یا بیشبود در خوراک دوره انتقال می توانند باعث ایجاد یک یا چند بیماری متابولیکی شوند.
برای مثال، نشان داده شده است که تب شیر ، بسته شدن اسفنکتر پستان را کند می کند و در نتیجه پستان را مستعد ورود میکروب ها و عفونت کرده و همچنین پاسخ به درمان این بیماری را کاهش می دهد.
در گاوهایی مبتلا به تب شیر حدود ۸/۱ برابر احتمال وقوع ورم پستان نیز افزایش می یابد.
ورم پستان همچنین می تواند با کتوز و جفت ماندگی نیز همراه باشد.
بسیاری از این بیماری ها را می توان از طریق تغذیه مناسب و مدیریت صحیح تغذیه که به نوبه خود به کنترل ورم پستان کمک می کنند، کاهش داد.
فاکتورهای محیطی
پاتوژن های رایج محیطی که می تواند موجب بروز ورم پستان شود شامل اشریشیا کلی، کلبسیلا و استرپتوکوک های محیطی مانند S.uberis و S.dysgalactae می باشند.
گاوها عمدتاً در اثر تماس سرپستانک با بستر آلوده، کود دامی، آب آلوده یا خاک در معرض این عوامل بیماریزا قرار می گیرند.
نکاتی برای کنترل ورم پستان محیطی و تسهیل درمان بیماری گاوهایی که در داخل آغل یا در مرتع نگهداری می شوند:
- گاوها نباید در شرایط کثیف و مرطوب نگهداری شوند
- بستر خشک، تمیز و کافی ضروری است و باید به صورت روزانه تعویض یا شارژ شود
- از تراکم بالای گله باید جلوگیری شود
- مناطق دارای سایه بان باید به اندازه ای بزرگ باشد که از آلودگی و تجمع بیش از حد جلوگیری شود
- در شرایط مرطوب، گاوها باید در بستری با زهکشی مناسب نگهداری شوند
عوامل دارویی و درمانی موثر در کاهش تاثیر درمان ها:
- دسترسی زیستی پایین داروها
- عبور ضعیف یا بیش از حد دارو از سد خونی شیر
- درجه بالایی از باندشدگی پروتئین سرم و شیر
- انتخاب نادرست دارو
- اثر آنتاگونیستی میان داروهایی که به طور همزمان استفاده می شوند
- طول عمر پایین دارو و یا زمان بندی نامناسب مصرف داروها
- عوارض جانبی دارو
- مقاومت دارویی در برخی موارد
- روش تجویز و دز نامناسب دارو
- درمان نامناسب با دز پایین داروهای ضد التهاب که می تواند در روند درمان تاثیر گذار باشد
- تشخیص نادرست و تاخیر در درمان اولیه
منبع ، مترجم: خانم مهندس فرشته قدیمی
تشخیص ورم پستان در گاو
تشخیص ورم پستان در گاوها از شایعترین و پرهزینهترین بیماریهای صنعت گاو شیری است که زیانهای اقتصادی ناشی از آن چشمگیر است و سهم قابلتوجهی از هزینههای درمانی گاوداریها را به خود اختصاص میدهد.
پس از تشخیص ورم پستان در دام، بسیار مهم است که نوع پاتوژن (عوامل بیماری زا) ایجاد کننده عفونت نیز تشخیص داده شود، انواع مختلف پاتوژن به استراتژی های مدیریتی متفاوتی نیاز دارند.
بدون تشخیص نوع پاتوژن راه دیگری وجود ندارد که اطمینان حاصل کنیم که آنتی بیوتیک مصرفی تاثیر کافی را داشته باشد.
زمانی که عامل عفونت شناخته شود، دامدار می تواند با کمک دامپزشک مجموعه برنامه درمانی مناسبی را ترتیب دهد.
احتیاط در استفاده از آنتی بیوتیک احتمال ایجاد مقاومت به پاتوژن و طول دوره درمان را کاهش می دهد.
باکتری های ایجاد کننده ورم پستان به دو گروه تقسیم می شود: واگیردار و محیطی
باکتری واگیردار
عوامل بیماری زای واگیردار درگاو شیری به عنوان میزبان عمل کرده و می تواند از گاو آلوده به گاو سالم منتقل شود.
این باکتری ها می تواند از گاوی به گاو دیگر در طول پروسه شیردوشی از طریق وسایل شیردوشی، دست کارگر یا حوله و دستمال چند بار استفاده شده منتقل شود.
همچنین اگر شیر از پستان در بستر هم چکه کند باکتری می تواند به گاو دیگر منتقل شود.
پاتوژن های اصلی واگیر دار شامل:
Staphylococcus aureus
Coagulase-negative staphylococci (CNS)
Streptococcus agalactiae
Streptococcus dysgalactiae
Mycoplasma bovis
Mycoplasma spp
Corynebacterium bovis
باکتری های واگیردار عمدتاً گرم مثبت هستند. گاوهای آلوده معمولاً شیر غیرطبیعی( از نظر ظاهر، غلظت، بو و..) تولید می کنند و باعث افزایش سلول های سوماتیک می شود.
عفونت های گرم مثبت معمولاً به خوبی به درمان آنتی بیوتیکی پاسخ می دهند. اگرچه، علائم نشان داده شده توسط گونه های مایکوپلاسما منحصر به فرد بوده و معمولاً چند سرپستانک حیوان درگیر می شود و گاوها معمولاً علائمی مثل تورم و درد مفاصل را نیز نشان می دهند.
اکثر گونه های مایکوپلاسمایی به درمان آنتی بیوتیکی پاسخ نمی دهند. در حقیقت، برای Mycoplasma bovis ، که یک گونه رایج مایکوپلاسمای ایجاد کننده ورم پستان در گاو است، هیچ درمانی وجود ندارد.
پیشگیری از وقوع ورم پستان شامل بررسی سرپستانک ها پیش از شیردوشی، بهداشت زمان شیردوشی، تیت دیپ پس از دوشش، جدا کردن گاوهای آلوده و حذف گاوها با ورم پستان واگیردار مزمن و مقاوم به درمان است.
باکتری های محیطی
این باکتری ها در محیط اطراف دام ازجمله بستر، مرتع و سایر بخش های محیط پرورش وجود دارد.
پاتوژن های محیطی نیز به عنوان عامل باکتریایی گرم منفی طبقه بندی می شوند.
پاتوژنهای اصلی محیطی شامل:
Streptococcus uberis
Streptococcus dysgalactiae
Some Coagulase-negative staphylococci species
Escherichia coli
Klebsiella spp.
Enterococcus spp.
Serratia marcescens
Trueperella pyogenes/P. indolicus
Yeasts
Prototheca spp
Bacillus spp
نکاتی جهت کنترل ورم پستان در گله:
بستری مناسب، خشک و تمیز برای دام ها فراهم سازید.
کف بهاربند ها را به خوبی زهکشی کرده و از تجمع آب آلوده در بستر جلوگیری کنید.
تهویه مناسب نیز شرایط رشد باکتری ها را در محیط کاهش می دهد.
اطمینان حاصل نمایید که سرپستانک ها قبل از شیردوشی تمیز و بعد از شیر دوشی به خوبی ضدعفونی شود.
در زمان شیردوشی پستان های گاوها به خوبی بررسی شود و در صورت مشاهد علائم بیماری ورم پستان درمان صورت گیرد.
پاتوژن های ایجاد کننده بیماری ورم پستان و استفاده از آنتی بیتیک ها:
باکتری های گرم مثبت دارای دیواره سلولی ضخیم هستند. غشای دیواره سلولی در مورد چگونگی و نحوه حرکت به داخل و خارج بسیار انتخابی است.
دیواره سلولی توسط آنتی بیوتیک های پنی سیلین مورد حمله قرار می گیرد و باکتری های گرم مثبت را نسبت به این نوع آنتی بیوتیک های رایج حساس تر می کند.
باکتری های گرم منفی دیواره سلولی نازکی دارند که بین دو غشاء قرار گرفته است که تا حدودی انتخابی هستند و غشای خارجی از دیواره سلولی محافظت می کند.
از آنجایی که آنها فاقد دیواره سلولی واقعی هستند، باکتری های گرم منفی در برابر آنتی بیوتیک های رایج مقاوم تر بوده و گروه متفاوتی از آنتی بیوتیک ها برای این نوع باکتری ها مورد نیاز است.
گونه های مایکوپلاسما دیواره سلولی ندارند. آنها فقط یک غشای سلولی دارند و بسیار آهسته رشد می کنند و در مقابل آنتی بیوتیک های شناخته شده بسیار مقاوم تر هستند.
مایکوپلاسما ، بهویژه مایکوپلاسما بوویس، یک پاتوژن بسیار مسری است که معمولاً هنگام ورود دام جدید وارد گله می شود.
دررابطه با استفاده از آنتی بیوتیک ها در جهت درمان، نظریه ها و قوانین متفاوت در بخش های مختلف دنیا وجود دارد و باید توجه داشت تشخیص نوع پاتوژن ها در درمان و انتخاب دارو ها تاثیر مستقیم دارد.
پرمیکس ویتامین A
پرمیکس تقویت سیستم ایمنی Immunomix
مکمل تخصصی گوسفند و بز
مکمل گوساله پرواری Beefomix
مکمل ضد استرس گرمایی
مکمل گاو شیری پرتولید SuperSunMix
مکمل گوساله Calfmix
مکمل عمومی Multimix
مکمل انتظار زایش مینوویت Aniomix
- مقدار مصرف و روش مصرف : روزانه ۵۰۰ گرم به ازای هر رأس( طبق نظر مشاور تغذیه)
- نکته مهم: در تامین احتیاجات این گروه به محتوای کاتیونی جیره پایه توجه شود.
تعادل کاتیون _ آنیون -6400 میلی اکی والان در کیلوگرم - شرایط نگهداری : نگهداری در جای خشک و خنک ، دور از تابش نور خورشید و بر روی پالت
- بسته بندی : پاکت های کامپوزیت سه لایه ۲۵ کیلوگرمی
