اسیدهای چرب غیر استریفیه در گاوهای شیری
اسیدهای چرب غیر استریفیه در گاوهای شیری – در حوالی زایش بسیج گسترده اسیدهای چرب غیر استریفه (NEFA) از بافت چربی در گاوهای شیرده پر تولید دیده میشود.
گاوهای پر تولید درخطر تعادل منفی انرژی (NEB) و اختلالات متابولیکی مختلف هستند.
به دلیل کاهش مصرف ماده خشک، انرژی دریافتی قبل از زایش کاهش مییابد.
همه اینها در شرایطی روی می دهد که نیاز به انرژی پس از زایش برای تولید شیر بسیار بالاست، بنابراین بیشتر گاوها تعادل منفی انرژی بخصوص در هفتهی آخر آبستنی را تجربه میکنند.
عوامل مؤثر بر تولید NEFA در پلاسما شامل استرس گوسالهزایی، تولید شیر، تغییرات متعدد در وضعیت فیزیولوژیکی و متابولیکی و اندوکرینی در هنگام زایمان است.
افزایش مقدار NEFA در سرم یکی از شاخصهای تعادل منفی انرژی در گاوهای تازهزا است.
سایر شاخصهای تعادل منفی انرژی شامل افزایش بتاهیدروکسی بوتیریک اسید، کاهش غلظت گلوکز، کاهش مقدار انسولین و فاکتور شبه انسولین، کاهش غلظت لپتین در پلاسما، کبد چرب به خاطر تجمع تریآسیلگلیسرول در کبد و کاهش نمره وضعیت بدنی است.
هدف از این مطالعه، بررسی افزایش غلظت NEFA در خون گاوهای شیری در حوالی زایش است.
هنگامیکه مصرف خوراک بالاست نشخوارکنندگان میتوانند مقدار زیادی از مواد مغذی را در بدن ذخیره کنند و در مواقع کمبود (مثل شیردهی و هوای سرد) چربی را مورداستفاده قرار دهند.
دلایل افزایش جریان NEFA در گاوهای حوالی زایش شامل سرکوب سیستم دِنوو یا جذب و سپس استریفه کردن اسیدهای چرب، افزایش لیپولیز، کاهش استریفه شدن مجدد درونسلولی اسیدهای چرب آزادشده توسط لیپولیز است.
غلظت NEFA پلاسما از چند روز قبل از زایمان تا حدود دو هفته پس از زایمان افزایش پیدا میکند. پیک تولید آن در روز گوسالهزایی به دلیل تغییرات هورمونی و استرس گوسالهزایی است.
گزارششده است که مقدار نرمال NEFA برای گاوها در حالت تعادل مثبت انرژی کمتر از ۲/۰ میلی مولار در هر میلیلیتر پلاسما است.
غلظت NEFA پلاسما پس از زایش مرتبط با ماده خشک مصرفی قبل از زایش است. گزارششده است که NEFA پلاسما ابزار مفیدی برای تشخیص ماده خشک مصرفی گاوهای (خشک و) انتظار زایمان و فرمولاسیون جیره برای این گروه است.
انتشار NEFA در خون انرژی را برای بافتهای سراسر بدن تأمین میکند، اما زیاد بودن آنهم میتواند سمی باشد.
کبد گاو دارای ظرفیت محدودی برای متابولیزه کردن NEFA به تریآسیلگلیسرول است، تجمع تریآسیلگلیسرول در کبد به عملکرد نرمال آن آسیب میزند؛ بنابراین لیپولیز در گاوها آنها را مستعد عارضه کبد چرب میکند.
توسعه کبد چرب باعث کاهش فعالیت گلوکوژنیک بافت کبدی و درنتیجه کاهش گلوکز خون و ترشح انسولین میشود که بهنوبهی خود از باعث افزایش بهکارگیری چربیها شده و باعث افزایش نرخ جذب اسید چرب توسط کبد و افزایش تولید کتون بادیها میشود.
تریآسیلگلیسرول در کبد انباشته میشود و استیل کو آ (ناشی از اکسیداسیون اسیدهای چرب) به کتون بادی (استون، استو استات و بتاهیدروکسی بوتیرات) تبدیلشده و به خون، شیر و یا ادرار میرود که کتوز نامیده میشود.
گاو شیری مبتلابه کتوز، کاهش مصرف خوراک، کاهش تولید شیر، از دست دادن وزن بدن و درگیری سیستم عصبی مرکزی را تجربه میکند. حیوانات مبتلابه کبد چرب بهخوبی به درمان پاسخ نمیدهند.
نتایج چندین مطالعه نشان داد هنگامیکه مقدار NEFA در پلاسمای گاوهای خشک زیاد باشد وقوع تب شیر، جفت ماندگی، جابجایی شیردان، ورم پستان و متریت بالاست و نهایتاً باعث آسیب به سیستم ایمنی گاو میشود.
اکسیداسیون NEFA بهطور مستقیم به غلظت در گردش خون آن ارتباط دارد.
در افرادی که از چاقی رنج میبرند افزایش غلظت NEFA در پلاسما گزارششده است که با افزایش فعالیت بدنی مقدار آن کاهش پیدا میکند.
در مطالعهی اخیر یک همبستگی منفی بین NEFA پلاسما و مسافت پیموده شده در ۱۴ گاو شیری هلشتاین در هفتهی دوم پس از زایش گزارششده است.
راهکارهایی برای پیشگیری
مدیریت متابولیسم NEFA برای به حداقل رساندن تجمع چربی در کبد در اوایل شیردهی برای متابولیسم مطلوب، سلامتی و بهرهوری بیشتر ضروری است.
اقدامات لازم در دورههای قبل از زایش شامل انطباق شکمبه با جیرههای پس از زایمان که محتوی انرژی بسیار زیاد هستند، حفظ کلسیم در بازه نرمال و ایجاد سیستم ایمنی با عملکرد قوی است.
مدیریت هورمونهای برونریز، سوبستراهای گلوکوژنیک (مکملهای آمینواسید و اسید چرب فرار)، مواد معدنی، سیستمهای تغذیه در طی دوره خشکی و فعالیت روزانه (مثل راه رفتن که باعث میشود NEFA از طریق بتا اکسیداسیون در ماهیچهها بسوزد) بهعنوان راهکارهای بسیار مفید در مدیریت متابولیسم NEFA مطرح است.
این امر باعث به حداقل رساندن ذخیره لیپیدها در کبد در اوایل شیردهی و کم کردن اثرات منفی NEFA در پلاسما میشود که منجر به بهبود سلامت متابولیک و باروری در گاوهای شیری میشود.
ترجمه و تنظیم: خانم دکتر سمیه فتحی – دانشگاه تهران – تایید و ویرایش : مهندس محمد حسین مقیمی
مقدار NEFA در حالت تعادل مثبت انرژی (زمانی که گاو انرژی کافی دریافت میکند) کمتر از ۰.۲ میلیمول در هر لیتر پلاسما ذکر شده است. در عمل، سطوح بالاتر از ۰.۳ تا ۰.۴ میلیمول در لیتر در اواخر دوره خشکی و بالاتر از ۰.۶ میلیمول در لیتر پس از زایش، زنگ خطر محسوب میشوند. آزمایشگاههای داخلی معمولاً نتایج را بر حسب میلیمول بر لیتر گزارش میدهند. هر افزایشی نسبت به این آستانه، نشانه شدت تعادل منفی انرژی و خطر کتوز و کبد چرب خواهد بود.
هنگامی که NEFA زیاد وارد کبد میشود، کبد گاو توانایی محدودی برای تبدیل دوباره آنها به تریآسیلگلیسرول و ذخیره یا دفع آنها دارد. در نتیجه تریآسیلگلیسرول در کبد انباشته شده و کبد چرب ایجاد میکند. این تجمع چربی، فعالیت گلوکوژنیک کبد را کاهش میدهد، یعنی کبد نمیتواند گلوکز کافی بسازد. کمبود گلوکز و انسولین باعث میشود بدن چربیها را بیشتر تجزیه کند (یک چرخه معیوب). همزمان استیلکوآی حاصل از اکسیداسیون NEFA به سمت تولید کتون بادیها (استون، استو استات، بتاهیدروکسی بوتیرات) رفته و در نهایت کتوز بالینی یا تحتبالینی بروز میکند.
بله، ارتباط مستقیم و قوی وجود دارد. در مقالات مختلف تاکید شده که افزایش NEFA در گاوهای خشک با وقوع بالای تب شیر، جفت ماندگی، جابجایی شیردان، ورم پستان و متریت همراه است و نهایتاً به سیستم ایمنی آسیب میزند. از نظر فیزیولوژیک، غلظت بالای NEFA در گردش خون، عملکرد نوتروفیلها و لنفوسیتها را مختل میکند، پاسخ التهابی را بیش از حد تحریک مینماید و همچنین مهاجرت سلولهای ایمنی به سمت رحم یا پستان را کاهش میدهد. به همین دلیل گاوهایی با NEFA بالای ۰/۵ میلیمول در لیتر قبل از زایش، ریسک بالایی برای عفونت رحم و پستان دارند.
منظور از سوبستراهای گلوکوژنیک، موادی هستند که در کبد به گلوکز تبدیل میشوند و نیاز به تجزیه چربی را کاهش میدهند. مثالهای عملی عبارتند از:
- پروپیلن گلیکول (خوراکی ۲۵۰-۳۰۰ میلیلیتر در روز در اوایل شیردهی)
- گلیسرین (به عنوان پیشماده پروپیونات)
- آمینواسیدهای گلوکوژنیک مثل متیونین و لیزین محافظت شده (که در متن اشاره شده)
- اسیدهای چرب فرار به ویژه پروپیونات که از تخمیر شکمبه حاصل میشود.
مدیریت هورمونهای برونریز نیز به معنای کنترل هورمونهایی مثل انسولین، گلوکاگون و کورتیزول است. برای مثال، دوزهای پایین انسولین در دوره انتقال (تحت نظر دامپزشک) یا استفاده از کروم برای بهبود حساسیت انسولینی، نمونههایی از این مدیریت هورمونی هستند.
سه اقدام کلیدی پیشنهادی:
- انطباق شکمبه با جیرههای پرانرژی پس از زایش: یعنی باید در اواخر دوره خشکی (حدود سه هفته مانده به زایش) به تدریج غلات و کنسانتره را افزایش داد تا میکروبهای شکمبه به جیره جدید عادت کنند.
- حفظ کلسیم در بازه نرمال: با استفاده از جیرههای آنیونی برای جلوگیری از تب شیر(که خود باعث کاهش مصرف خوراک و تشدید NEFA میشود)
- ایجاد سیستم ایمنی قوی: با تأمین ویتامین E، سلنیوم و روی کافی در دوره خشکی. همچنین تامین مواد معدنی و اسیدهای چرب فرار و آمینواسیدها به عنوان مکمل در تغذیه دوران خشکی. در نهایت،فعالیت بدنی روزانه (مثل راه رفتن اجباری گاوها در مسیرهای طولانیتر) به عنوان یک راهکار کاربردی برای اکسیداسیون NEFA در عضلات مطرح شده است.
پرمیکس تقویت سیستم ایمنی Immunomix
مکمل تخصصی گوسفند و بز
مکمل گوساله پرواری Beefomix
مکمل ضد استرس گرمایی
مکمل گاو شیری پرتولید SuperSunMix
مکمل گوساله Calfmix
مکمل عمومی Multimix
مکمل انتظار زایش مینوویت Aniomix
- مقدار مصرف و روش مصرف : روزانه ۵۰۰ گرم به ازای هر رأس( طبق نظر مشاور تغذیه)
- نکته مهم: در تامین احتیاجات این گروه به محتوای کاتیونی جیره پایه توجه شود. تعادل کاتیون _ آنیون -6400 میلی اکی والان در کیلوگرم
- شرایط نگهداری : نگهداری در جای خشک و خنک ، دور از تابش نور خورشید و بر روی پالت
- بسته بندی : پاکت های کامپوزیت سه لایه ۲۵ کیلوگرمی
۱۰ دیدگاه در “اسیدهای چرب غیر استریفیه در گاوهای شیری”
چرا برخی گاوهای پُرتولید بعد از زایمان دچار بیحالی و کاهش اشتها میشوند؟ آیا این موضوع به NEFA ربط دارد؟
بعد از زایمان، گاو به انرژی زیادی برای تولید شیر نیاز دارد، اما چون اشتهایش کم میشود، دچار «تعادل منفی انرژی» میشود. در این شرایط بدن مجبور است چربیهای ذخیره شده را تجزیه کند و این کار باعث آزاد شدن NEFA (اسیدهای چرب غیر استریفیه) در خون میگردد. افزایش بیش از حد NEFA همان عاملی است که باعث خستگی، بیاشتهایی و مستعد شدن گاو به مشکلات بعدی مثل کتوز و کبد چرب میشود.
از کجا بفهمیم گاوهای خشک و تازهزا دچار مشکل NEFA شدهاند؟ آیا نشانههای ظاهری دارد؟
متأسفانه افزایش خفیف تا متوسط NEFA علائم ظاهری واضحی ندارد، اما یک هشدار مهم این است: اگر گاوهای تازهزا وزن زیادی از دست بدهند، شیرشان افت کند، بیحال شوند یا درگیر جفت ماندگی، ورم پستان و جابجایی شیردان شوند، باید به NEFA بالا مشکوک شد. طبق نتایج بسیاری از مقالات NEFA بالا با بروز تب شیر، جفت ماندگی، جابجایی شیردان و ورم پستان ارتباط مستقیم دارد.
آیا میزان NEFA در تمام گاوها یکسان است یا بعضی از آنها بیشتر در معرض خطرند؟
کاملاً متفاوت هستند. گاوهایی که در دوره خشکی بیش از حد چاق میشوند یا مصرف خوراکشان پایین است، بیشتر در معرض افزایش NEFA قرار میگیرند. همچنین گاوهای پرتولیدی که سخت زایی داشتند و گاوهایی که در هفته آخر آبستنی درگیر استرس بالا بودند، NEFA بالاتری تجربه میکنند. در مقاله ها تأکید شده که حتی استرس زایش و تغییرات هورمونی هنگام زایمان، پیک NEFA را در روز زایش افزایش میدهد.
آیا راه کار سادهای برای کاهش NEFA در گله وجود دارد که هزینه زیادی هم نداشته باشد؟
بله، یکی از راهکارهای کمخرج و جالب که دربرخی مقاله ها به آن اشاره شده، فعالیت بدنی و راه رفتن گاوها است. تحقیقات روی گاوهای هلشتاین نشان داده که هر چه گاوها در هفته دوم پس از زایش مسافت بیشتری راه بروند، سطح NEFA خونشان پایینتر میآید. چون پیادهروی باعث میشود همان NEFAها در عضلات سوزانده شوند. پس فراهم کردن فضای کافی برای حرکت گاوهای تازهزا، یک راهکار مدیریتی ساده و مؤثر است.
چرا اندازهگیری NEFA در اواخر دوره خشکی مهم است؟ چه فایدهای برای گله دارد؟
چون سطح NEFA قبل از زایش به شما نشان میدهد که گاوها چقدر خوراک مصرف میکنند و آیا جیره آنها از نظر انرژی درست تنظیم شده است. غلظت NEFA پلاسما یک ابزار مفید برای تشخیص میزان خوراک مصرفی انتظار زایمان است. پس با تست NEFA قبل از زایش، میتوان جیره را برای این گروه اصلاح و از بروز مشکلات بعد از زایش جلوگیری کرد.