انسداد مجاری ادراری بره پرواری (Urolithiasis)
انسداد مجاری ادراری بره پرواری یا «شاشبندی» یکی از مهمترین اختلالات متابولیک در برههای نر پرواری است که عمدتاً منشأ تغذیهای دارد. این عارضه در اثر تشکیل و تجمع سنگهای ادراری (Uroliths) در مثانه یا مجرای ادرار رخ میدهد و بهدلیل ساختمان آناتومیکی مجرای ادراری در نشخوارکنندگان نر، بهویژه در برههای اختهشده، شیوع بالاتری دارد.
در سیستمهای پرواربندی مدرن که جیرهها بر پایه غلات و کنسانترههای پرانرژی تنظیم میشوند، ریسک بروز این بیماری بهطور معنیداری افزایش یافته است.
مکانیسم تشکیل سنگهای ادراری
سنگهای ادراری زمانی تشکیل میشوند که:
- غلظت برخی مواد معدنی در ادرار افزایش یابد
- تعادل کلسیم و فسفر جیره مختل شود
- pH ادرار در محدوده مساعد برای رسوب کریستالها قرار گیرد
- مصرف آب کاهش یابد
در این شرایط، کریستالهای معدنی در ادرار تشکیل شده و بهمرور به سنگ تبدیل میشوند. این سنگها ممکن است در مثانه باقی بمانند یا در مجرای ادرار گیر کرده و انسداد کامل یا نسبی ایجاد کنند.
انواع سنگهای ادراری در نشخوارکنندگان
-
سنگهای استروویت (Struvite)
ترکیب: فسفات آمونیوم منیزیم
شایعترین نوع در برههای پرواری
این سنگها معمولاً در جیرههای پرغله با فسفر بالا و نسبت Ca:P پایین تشکیل میشوند. pH قلیایی ادرار تشکیل آنها را تسهیل میکند. رشد سریع، مصرف پایین علوفه و دریافت ناکافی کلسیم از عوامل مستعدکننده هستند.
-
سنگهای کلسیمکربنات
بیشتر در دامهایی که یونجه با کلسیم بالا مصرف میکنند دیده میشود.
این نوع سنگها در ادرار قلیایی تشکیل میشوند و بیشتر در مناطق با آب سخت یا جیرههای علوفهای خاص مشاهده میشوند.
-
سنگهای سیلیکاتی
کمتر شایع اما وابسته به مصرف علوفههای مناطق دارای سیلیکای بالا یا آبهای خاص معدنی هستند.
-
سایر انواع (کمتر شایع)
- کلسیم اگزالات
- فسفات کلسیم
نوع سنگ تا حد زیادی به ترکیب جیره، کیفیت آب و مدیریت تغذیه بستگی دارد.
عوامل خطر تغذیهای کلیدی
- نسبت کلسیم به فسفر کمتر از 1.5:1
- جیرههای پرکنسانتره و کمفیبر
- مصرف پایین نمک (کاهش مصرف آب)
- محدودیت دسترسی به آب
- اختهکردن زودهنگام
- رشد سریع در پرواربندیهای فشرده
نقش مکملهای معدنی در پیشگیری
پیشگیری مؤثر از انسداد مجاری ادرار بدون مدیریت دقیق مواد معدنی امکانپذیر نیست. مکملهای معدنی استاندارد و بالانسشده میتوانند:
- نسبت صحیح کلسیم به فسفر را در جیره برقرار کنند
- از تجمع بیشازحد فسفر جلوگیری کنند
- تعادل منیزیم و سایر عناصر را تنظیم کنند
- با افزودن نمک، مصرف آب را افزایش دهند
در واقع، مکمل معدنی مناسب ابزاری برای «مدیریت تعادل» است، نه صرفاً تأمین عناصر.
نقش پیشمخلوطهای گوسفند پرواری در پیشگیری از شاشبندی
در پیشمخلوطهای تخصصی گوسفند پرواری، علاوه بر تنظیم مواد معدنی، معمولاً از مواد ضد تشکیل سنگ (Acidifiers) استفاده میشود.
مهمترین آنها:
-
کلرید آمونیوم (Ammonium Chloride)
کلرید آمونیوم با اسیدی کردن ادرار، pH را کاهش داده و احتمال رسوب کریستالهای استروویت و فسفاتی را کم میکند. در واقع، این ترکیب محیط ادرار را برای تشکیل سنگ نامساعد میسازد.
استفاده صحیح و دوز مناسب آن در پیشمخلوطهای پرواری، یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از انسداد ادراری در سیستمهای پرکنسانتره است.
نکته مهم این است که مصرف خودسرانه یا نامتعادل اسیدیکنندهها میتواند مشکلات متابولیک دیگری ایجاد کند؛ بنابراین استفاده از پیشمخلوطهای فرمولهشده استاندارد توصیه میشود.
چرا پیشگیری اقتصادیتر از درمان است؟
درمان انسداد ادراری اغلب شامل:
- مداخلات دارویی محدود
- جراحی پرهزینه
- تلفات بالا
- حذف دام از چرخه تولید
در مقابل، هزینه افزودن مکمل معدنی متعادل و پیشمخلوط استاندارد به جیره، بسیار ناچیزتر از خسارات ناشی از یک مورد پارگی مثانه یا تلفات دام است.
پیشگیری هدفمند؛ کلید کنترل شاشبندی در پرواربندیهای مدرن
انسداد مجاری ادراری در برههای پرواری صرفاً یک مشکل بالینی نیست، بلکه بازتابی از عدم تعادل تغذیهای در سطح جیره است. انواع سنگ تشکیلشده( چه استروویت، چه کلسیمکربنات یا سایر انواع ) مستقیماً به ترکیب مواد معدنی جیره، نسبت کلسیم به فسفر، وضعیت pH ادرار و مدیریت مصرف آب وابسته است. بنابراین کنترل این بیماری پیش از آنکه به درمان وابسته باشد، به مدیریت علمی تغذیه وابسته است.
در سیستمهای پرکنسانتره امروزی، هرگونه خطا در تنظیم مواد معدنی میتواند بهسرعت به تشکیل سنگ و انسداد منجر شود. استفاده از مکملهای معدنی متعادل برای تنظیم دقیق نسبت عناصر، و بهکارگیری پیشمخلوطهای تخصصی حاوی ترکیبات اسیدیکننده مانند کلرید آمونیوم، یک راهکار پیشگیرانه مؤثر و اقتصادی محسوب میشود. این رویکرد نهتنها احتمال تشکیل سنگ را کاهش میدهد، بلکه ریسک تلفات، حذف دام و کاهش عملکرد رشد را نیز به حداقل میرساند.
در نهایت، کنترل شاشبندی بیش از آنکه به مداخلههای درمانی وابسته باشد، به پیشگیری هوشمندانه وابسته است؛ پیشگیریای که از طراحی صحیح جیره آغاز میشود و با مدیریت دقیق مواد معدنی ادامه مییابد.
در پرواربندی امروز، کنترل تعادل مواد معدنی نه یک توصیه، بلکه یک استراتژی حیاتی برای حفظ سودآوری است.
پرمیکس تقویت سیستم ایمنی Immunomix
مکمل تخصصی گوسفند و بز
مکمل گوساله پرواری Beefomix
مکمل ضد استرس گرمایی
مکمل گاو شیری پرتولید SuperSunMix
مکمل گوساله Calfmix
مکمل عمومی Multimix
مکمل انتظار زایش مینوویت Aniomix
- مقدار مصرف و روش مصرف : روزانه ۵۰۰ گرم به ازای هر رأس( طبق نظر مشاور تغذیه)
- نکته مهم: در تامین احتیاجات این گروه به محتوای کاتیونی جیره پایه توجه شود. تعادل کاتیون _ آنیون -6400 میلی اکی والان در کیلوگرم
- شرایط نگهداری : نگهداری در جای خشک و خنک ، دور از تابش نور خورشید و بر روی پالت
- بسته بندی : پاکت های کامپوزیت سه لایه ۲۵ کیلوگرمی
