تاثیر مکمل ویتامین A بر دام
دستهبندی: ویتامین A – محلول در چربی
نامهای دیگر: استرهای رتینیل، رتینول
منابع اصلی در طبیعت:
شکل فعال ویتامین A تنها در بافتهای حیوانی پستانداران و آبزیان دریایی یافت میشود.
(کبد، روغن ماهی، پودر ماهیهای دارای چربی بالا)
پیش ساز ویتامین A در بافتهای گیاهی به شکل دانههای کاروتنوئید (خصوصاً بتاکاروتن) یافت میشود.
بدن نمی تواند ویتامین A کافی بسازد، بنابراین باید از طریق خوراک تأمین شود. با این حال، گیاهان نمی توانند ویتامین A تولید کنند.
خوشبختانه، گیاهان قادر به ساخت کاروتن هستند که پیش ساز ویتامین A است. حیوان کاروتن را در بدن خود به ویتامین A تبدیل می کند.
گیاهان به درجات مختلف حاوی کاروتن هستند. شاخص نسبتاً خوب محتوای کاروتن، درجه سبزی گیاه است.
علوفه های تازه و یونجه های زودرس برگ دار و سبز دارای محتوای کاروتن بالایی هستند. دانه های غلات (به استثنای ذرت زرد) محتوای کاروتن ضعیفی دارند.
در حالی که ذرت زرد نسبت به سایر غلات کاروتن بیشتری دارد، محتوای آن تنها یک دهم یونجه با کیفیت خوب است.
ویتامین A در کبد ذخیره میشود و میتواند در زمانهای فراوان برای کمک به حیوانات برای مقابله در دورههای کمیاب ایجاد شود.
اعتقاد بر این است که دام های بالغ سالم می توانند ویتامین A کافی را ذخیره کنند تا در صورت لزوم تا ۶ ماه دوام بیاورند.
ظرفیت نگهداری حیوانات جوان بسیار کمتر از این است. کمبود مرزی بسیار شایع تر از کمبود شدید است، مانند اکثر کمبودهای مواد مغذی.
نیاز به ویتامین A در زمان زایش، پرورش و سایر مواقع استرس بیشتر است.
معرفی:
استرهای رتینیل فراهمکننده ویتامین A در خوراکهای دامی میتواند در روده هیدرولیز شود و رتینول قابلجذب حاصل شود.
رتینول، شکل ذخیرهای ویتامین است و میتواند به صورت برگشتپذیر به فرم آلدهیدی، رتینال، تبدیل شود ، که عمل اصلی آن کمک به بینایی است.
اسید مزدوج آن (رتینوئیک اسید) ، متابولیتی است که بهطور برگشتناپذیر از ویتامین A تولید میشود و تنها بهاندازه نصف ویتامین A فعالیت دارد و در شبکیه چشم در چرخه بینایی نقشی ندارد. تقریباً ۹۰% ویتامین آ ذخیرهای بدن در کبد است.
طبق دادههای منتشرشده در NRC سال ۲۰۰۱، حداکثر ۳۰ درصد از ویتامین آ غیر محافظتشده ، در دسترس قرار میگیرد.
بنابراین استفاده از نوع محافظتشده آن برای رسیدن به نتیجه مطلوب ضروری به نظر میرسد.
عملکرد بیولوژیکی:
- تشکیل، محافظت و بازتولید پوست و غشاهای موکوسی (حفاظت از اپیتلیوم).
- افزایش باروری با بهبود تخمکگذاری و لانه گزینی سلول تخم و رویان و توسعه جنین و فعالیت هورمونی برای آبستنی
- کنترل فرایند رشد و تمایز در متابولیسم سلولی با اثرگذاری روی بیان ژنهای مختلف
- افزایش مقاومت به بیماریهای عفونی
- توسعه طبیعی استخوانها
- سنتز رودوپسین (مکانیسم بینایی)
مزایا برای حیوان:
بهبود رشد ، توسعه استخوان ، عملکرد تولیدمثلی ، یکپارچگی بافتها و غشاها ، بینایی
نشانههای کمبود:
تاثیر مکمل ویتامین A بر نشخوارکنندگان: کراتینه شدن بافت اپیتلیوم ، کاهش بازده تولیدمثلی ، کوری (یا شبکوری) ، عدم توسعه استخوانها ، افزایش حساسیت به عفونتها
حیوانات خانگی: کاهش رشد ، نقصان در غدههای موکوسی بافت اپیتلیومی ، شبکوری ، پهن شدن استخوانها ، نارسایی تولیدمثلی
مقاومت به مصرف مقادیر مازاد بر نیاز:
گاو و گوسفند: ۴۵۰۰۰ واحد در کیلوگرم برای گوسفند و ۶۶۰۰۰ واحد در کیلوگرم ماده خشک خوراک (NRC, 2001, pg. 164) برای گاو است.
شکل رایج تجاری:
بهصورت امولسیون مایع روغنی، پودر یا گرانول خشک جامد
ویژگیهای ظاهری معمول:
نارنجی، پودر ریز
پایداری در شرایط محیط:
تا حداکثر یک سال
مترجم : مهندس محمد حسین مقیمی
ویتامین A (رتینول) در بدن به اسید رتینوئیک تبدیل میشود. اسید رتینوئیک یک لیگاند درونزا برای گیرندههای هستهای (Retinoic Acid Receptors یا RAR و Retinoid X Receptors یا RXR) است. این گیرندهها به عنوان فاکتور رونویسی عمل میکنند. هنگامی که اسید رتینوئیک به این گیرندهها متصل میشود، این کمپلکس به توالیهای خاصی از DNA (به نام عناصر پاسخ به رتینوئیک یا RARE) متصل شده و رونویسی ژنهای هدف را فعال یا مهار میکند. این ژنها در فرآیندهای حیاتی مانند موارد زیر تاثیر گذار هستند:
تمایز سلولی: تبدیل سلولهای بنیادی به سلولهای تخصصیافته مانند سلولهای اپیتلیال، سلولهای ایمنی و سلولهای اسپرم.
تکثیر سلولی: کنترل چرخه سلولی و جلوگیری از تکثیر بیرویه.
آپوپتوز (مرگ برنامهریزی شده سلولی): حذف سلولهای ناکارآمد یا غیرضروری.
به همین دلیل است که کمبود ویتامین A منجر به "کراتینیزاسیون" (شاخی شدن) بافتهای اپیتلیال میشود؛ زیرا سلولها به جای تمایز به سلولهای مخاطی سالم، به سلولهای شاخی مرده تبدیل میشوند.
این مسئله میتواند چند دلیل فیزیولوژیک داشته باشد:
کاهش کارایی تبدیل بتاکاروتن به رتینول: با افزایش تولید شیر، کارایی آنزیمهای مسئول تبدیل بتاکاروتن به ویتامین A فعال(در روده) ممکن است کاهش یابد. در واقع، نیاز گاو پرتولید به ویتامین A از ظرفیت تبدیل بتاکاروتن پیشی میگیرد.
افزایش مصرف ویتامین A در بافتها: استرس اکسیداتیو ناشی از متابولیسم بالا، ویتامین A و بتاکاروتن را به عنوان آنتیاکسیدان مصرف میکند و مقدار کمتری برای عملکردهای حیاتی دیگر (مانند تولیدمثل) باقی میماند.
کاهش مصرف ماده خشک: در دوره انتقال، کاهش مصرف خوراک، دریافت کلی پیشسازها و ویتامینها را محدود میکند.
اختلال در جذب چربی: بیماریهایی مانند کتوز و کبد چرب میتوانند در تولید و ترشح صفرا اختلال ایجاد کنند. از آنجایی که ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است، جذب آن به صفرا وابسته است.
کمبود آشکار: با علائم واضح بالینی مانند شبکوری، سقط جنین، اسهال و ناهنجاریهای مادرزادی همراه است. این حالت معمولاً در مراحل انتهایی و شدید کمبود رخ میدهد.
کمبود تحت بالینی: هیچ علامت واضحی ندارد، اما عملکردهای فیزیولوژیک و ایمنی دام به طور محسوسی تحت تأثیر قرار میگیرد. کاهش نرخ باروری، افزایش حساسیت به ورم پستان تحت بالینی و کاهش پاسخ به واکسیناسیون از نتایج این نوع کمبود است.
خطر: کمبود تحت بالینی به مراتب خطرناکتر و پرهزینهتر است، زیرا:
تشخیص آن بسیار سختتر است و نیاز به آزمایش خون دارد.
قبل از اینکه دامدار متوجه مشکل شود، به صورت خزنده باعث کاهش سودآوری گله میشود.
بر روی بخش بزرگی از گله تأثیر میگذارد، نه فقط بر روی چند رأس دام
ویتامین A با حفظ یکپارچگی سدهای فیزیکی و تقویت سلولهای ایمنی ذاتی، از بدن دفاع میکند:
تقویت سدهای مخاطی: با حفظ سلامت و یکپارچگی سلولهای اپیتلیال روده، ریه و دستگاه تناسلی، مانع از نفوذ فیزیکی پاتوژنها به بدن میشود.
تقویت سلولهای ماکروفاژ و نوتروفیل: این سلولها که "سربازان خط مقدم" سیستم ایمنی هستند، برای فاگوسیتوز (بلعیدن) و از بین بردن باکتریها به ویتامین A نیاز دارند. کمبود ویتامین A، فعالیت میکروبکشی این سلولها را کاهش میدهد.
تنظیم تولید موسین: ویتامین A ترشح موسین (مخاط) را در دستگاه تنفس و گوارش تحریک میکند. موسین پاتوژنها را به دام انداخته و مانع از اتصال آنها به سلولهای میزبان میشود.
این سه ماده مغذی یک شبکه آنتیاکسیدانی سینرژیست (همافزا) تشکیل میدهند:
ویتامین E (محلول در چربی): اولین خط دفاعی در غشای سلولی است. رادیکالهای آزاد را خنثی میکند و خود به رادیکال ویتامین E تبدیل میشود.
سلنیوم (بخشی از آنزیم گلوتاتیون پراکسیداز): پراکسیدهای تشکیلشده (مانند H₂O₂) را که میتوانند به غشای سلولی آسیب بزنند، به آب و الکل بیضرر تجزیه میکند.
ویتامین A و بتاکاروتن: آنها نیز به عنوان از بین برندگان رادیکالهای آزاد عمل میکنند، به ویژه در محیطهای با فشار اکسیژن کم. وقتی ویتامین E کم باشد، بار استرس اکسیداتیو روی ویتامین A افزایش مییابد و آن را سریعتر تخلیه میکند. بنابراین، کمبود یک آنتیاکسیدان میتواند نیاز به آنتیاکسیدان دیگر را افزایش دهد.
بهترین روش، آزمایش خون است:
شاخص: اندازهگیری سطح رتینول در پلاسمای خون.
دامنه نرمال: معمولاً بالای ۰.۲۵-۰.۳۰ میکروگرم در میلیلیتر در نظر گرفته میشود.
روش اجرا: نمونهگیری از ۱۰-۱۵ رأس گاو از هر گروه دام در گله.
تفسیر نتایج: اگر میانگین سطح رتینول گله پایینتر از حد مطلوب باشد، نشاندهنده کمبود تحت بالینی است و باید سطح مکملگذاری در جیره بازبینی شود. این روش دقیقتر از قضاوت بر اساس علائم بالینی است.
پرمیکس تقویت سیستم ایمنی Immunomix
مکمل تخصصی گوسفند و بز
مکمل گوساله پرواری Beefomix
مکمل ضد استرس گرمایی
مکمل گاو شیری پرتولید SuperSunMix
مکمل گوساله Calfmix
مکمل عمومی Multimix
مکمل انتظار زایش مینوویت Aniomix
- مقدار مصرف و روش مصرف : روزانه ۵۰۰ گرم به ازای هر رأس( طبق نظر مشاور تغذیه)
- نکته مهم: در تامین احتیاجات این گروه به محتوای کاتیونی جیره پایه توجه شود. تعادل کاتیون _ آنیون -6400 میلی اکی والان در کیلوگرم
- شرایط نگهداری : نگهداری در جای خشک و خنک ، دور از تابش نور خورشید و بر روی پالت
- بسته بندی : پاکت های کامپوزیت سه لایه ۲۵ کیلوگرمی
۱۶ دیدگاه در “تاثیر مکمل ویتامین A بر دام”
بهترین روش برای تأمین ویتامین A مورد نیاز دام چیست؟
برنامه ریزی در استفاده از مکمل ها به صورت اصولی و متعادل بهترین روش است. این برنامه معمولاً شامل:
استفاده از پرمیکسهای متعادل که حاوی مقادیر دقیق ویتامین A هستند و به طور یکنواخت با جیره مخلوط میشوند.
تزریق ویتامین A در موارد خاص و تحت نظر دامپزشک (مانند دامهای بیمار با جذب پایین).
تأمین علوفه با کیفیت در حد امکان.
آیا مصرف بیش از حد (Overdose) ویتامین A خطرناک است؟
بله، ویتامین A یک ویتامین محلول در چربی است و مقادیر اضافی آن به سرعت دفع نمیشود، بلکه در کبد ذخیره میشود. مسمومیت با ویتامین A میتواند باعث علائمی مانند کاهش اشتها، لاغری، خشکی پوست، ناهنجاریهای استخوانی و آسیب کبدی شود. بنابراین، مکمل سازی باید بر اساس نیاز واقعی دام و تحت نظر متخصص انجام شود.
میزان نیاز دام به ویتامین A چقدر است و چگونه تعیین می شود؟
نیاز به ویتامین A بر اساس عوامل زیر تعیین میشود:
نوع دام، وزن بدن، مرحله تولید (شیردهی، آبستنی)، میزان تولید شیر و سن.
به طور مثال، یک گاو شیری ۶۰۰ کیلوگرمی ممکن است بین ۷۵,۰۰۰ تا ۱۲۵,۰۰۰ واحد بینالمللی (IU) ویتامین A در روز نیاز داشته باشد. بهترین روش برای تعیین دقیق نیاز، مشورت با یک کارشناس تغذیه دام است که میتواند با در نظر گرفتن تمام فاکتورها، مقدار مناسب را محاسبه کند.
چه عواملی باعث کاهش یا از بین رفتن بتاکاروتن در خوراک دام می شود؟
عوامل اصلی عبارتند از:
افزایش دما و فرآوری خوراک: سیلو کردن و خشک کردن علوفه در هوای آزاد میتواند تا ۸۰ درصد از بتاکاروتن را از بین ببرد.
اکسیداسیون: قرارگیری در معرض هوا (اکسیژن) و نور خورشید باعث تجزیه سریع بتاکاروتن میشود.
انبارداری طولانیمدت: خوراکی که برای مدت طولانی انبار شده باشد، بتاکاروتن کمتری دارد.
چرا با وجود علوفه سبز، بازهم نیاز به مکمل ویتامین A است؟
به دلایل متعددی ممکن است کمبود ایجاد شود:
کاهش کیفیت علوفه: علوفه کهنه، خشک شده در آفتاب به مدت طولانی یا سیلو شده، بخش عمدهای از بتاکاروتن خود را از دست میدهد. در فصل زمستان، دسترسی به علوفه سبز و تازه بسیار محدود است.
افزایش نیاز دام: گاوهای شیری پرتولید، گاوهای آبستن و دامهای در حال رشد، نیاز بسیار بالاتری به ویتامین A دارند.
مشکلات جذبی: بیماریهای مزمن روده یا بیماریهای کبدی میتوانند در جذب یا ذخیره ویتامین A اختلال ایجاد کنند.
دام ها معمولاً ویتامین A مورد نیاز خود را از چه منابعی تأمین می کنند؟
منابع اصلی عبارتند از:
بتاکاروتن (پیشساز ویتامین A): این ماده در گیاهان سبز و تازه (مانند علف چراگاه و یونجه تازه)، هویج و ذرت زرد وجود دارد. بتاکاروتن در دیواره روده دام به ویتامین A تبدیل میشود.
ذخایر کبدی: کبد دام میتواند مقادیر زیادی ویتامین A را برای ماهها ذخیره کند.
مکمل های ویتامینی: افزودن مکمل های خوراکی در کنسانتره یا به صورت تزریقی.
علائم و عوارض کمبود ویتامین A در گله چیست؟
کمبود ویتامین A میتواند باعث بروز مشکلات متعددی شود:
مشکلات تولیدمثلی: تاخیر در فحلی، سقط جنین، جفت ماندگی، تولد گوسالههای مرده یا بسیار ضعیف و دارای ناهنجاریهای مادرزادی.
مشکلات بینایی: شبکوری، خشکی چشم و در موارد شدید، کوری کامل.
افزایش حساسیت به بیماریها: به دلیل ضعف در بافت پوششی، دام مستعد بیماریهایی مانند اسهال، ورم پستان و عفونتهای تنفسی میشود.
کاهش رشد: در گوسالهها و دامهای جوان، رشد به طور محسوسی کند میشود.
اختلال در سیستم عصبی: در موارد کمبود شدید، ممکن است لرزش و تشنج مشاهده شود.
ویتامین A در بدن دام چه وظایف حیاتی بر عهده دارد؟
ویتامین A نقشهای متعددی دارد که مهمترین آنها عبارتند از:
بینایی: برای حفظ سلامت شبکیه چشم و جلوگیری از شبکوری ضروری است.
سلامتی و یکپارچگی بافت پوششی (اپیتلیال): از پوست و مخاط دستگاه تنفسی، گوارشی و تناسلی محافظت میکند. این کار اولین خط دفاعی در برابر عوامل بیماریزا (باکتریها و ویروسها) است.
تولیدمثل: برای رشد جنین، تشکیل جفت، عملکرد طبیعی تخمدان و کیفیت اسپرم ضروری است.
رشد: برای رشد طبیعی استخوانها و بافتهای بدن لازم است.
سیستم ایمنی: با تقویت سلولهای ایمنی، در مبارزه با عفونتها کمک میکند.